ANADOLUDA ÇOĞULCULUĞUN ÇIKARIMLARI - Sosyal Demokrasi Düşünce Platformu

Anadolu'da çoğulculuğun, bağdaşımcılığın ve eşitliğin çıkarımları

Anadolu'ya Türklerin gelmesiyle birlikte Anadolu'daki kültürel ve etnik çeşitliliğin sunduğu verimli ve uygun ortamda gerçekleştirilen söz konusu yeni bireşimler,İslami heterodoksinin düşünsel özünü ve toplumsal çeevesini oluşturur.Daha Alevilik-Bektaşilk oluşmadan gelişen düşünce birikimi aşağıda özellikleri doğurur.Reha Çamuroğlu'nun anlatımıyla;

-Resmi islam ile tasavvuf yada halk islamı arasındaki ayırım "Allah sevgisi" ile "Allah korkusu kavramlarında belirir. "Allah sevgisi" halkın "Allah korkusu" ise resmi islamın söylemidir.

-Kuranın zahiri(görünen)ve Batini(içrek) anlamları konusundaki ayrım;Resmi İslam Kuranın lafzına sıkı sıkıya bağlıdır ve bunu devletin ve ulema sınıfının çıkarları doğrultusunda sonuna dek zorlar.Tasavvuf ise Kuran özgürce yorumlanabilir.

-Diğer ayrim devletle ilişkiler alanındadır.

Devlet resmi İslam'ı dolaysız olarak içerir.Devletin yada rgemen erkin çıkarları ile resmi İslam'ın çıkarları örtüşür.Buna karşın ,İslami dinsellik içerisinde geniş görüşlülüğe dayanan tasavvuf,egemen erkin dışındadır. -Diğer bir ayrım "İnsan dışı doğaya bakıştab"yatar.Halk islam'ının genel özelliği,insana ve canlılara "öznellik" tanımaktır.Bu anlayışa göre "canlı cansız bütün varlıkların bir "canı"vardır.Bu nedenle bir taşın,bir atın vs "kişiliğinin"olduğuna inanılır.

-Bir diğer ayrım o dünyanın "maddi nimetleri ile manevi değerleri"arasında kurulan denge sorunudır.Resmi İslam'ın kuramcıları ve uygulayıcıları genellikle toplumın varlıklı üst kesimlerindendir.Halk İslam'ı ise 'maddi değerlere boğulmamaya;onlarla manevi değerleri dengelemeye çağırır.Heterodoks dervişlerin "bir lokma,bir hırka" anlayışı ancak bu çerçevede doğru anlaşılabilir.Bu anlayış sahiplenmeyi,varlıklanmayı değil,dünya nimetlerinden vazgeçebilme durumunu yaratmayı öngörür.Yine bu anlayış, yetinmecilik,boyum eğiş,kulluk belirtisi olarak değil, 'hetorodoksluğun başkaldırı deyişi' olarak yorumlanmalıdır.

-Diğer ayrım "kadın" konusundadır.Resmi İslam kadını kapatır.Sünni halk İslamı da aynı eğilimdedir.Heterodoks İslam,heterodoks dervişler kadın-erkek ayrımı yapmaz;kadını kapatıp soyutlamaz.

Yukarıda anlatılan düşüncelerden şöyle bir çıkarım yapılabilir.Resmi İslam,başkalığa,farklılığa,çoğulcu duruma hoş görü ile bakmaz;doğası gereği de bakmaz;çünkü merkezi erk benzeştirmeyi öngörür.Buna karşın çeşitlilik ve başkalık,yaşam koşullarından kaynaklanan bir görüngüdür.Dolayısıyla kaçınılmazdır.Bu nedenle tekçi nitelikli İslami ortodoksi ile karşıttırlar.Bu karşıtlaşma eğilimi zaman zaman sertleşebilir; hatta Türk kültür tarihinde deneyimlendiği üzere baskı ve kıyıma veya söz konusu baskı ve kıyıma karşı başkaldırıya dönüşebilir.